धरानः कोशी सडक खण्डको सेउती पुलभन्दा सय मिटर माथि डम्पिङ गर्दै आएको फोहोरबाट अब चाँडै ग्याँस उत्पादन थालिने धरान उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ ।
धरानस्थित चारकोशे जङ्गलमा फोहोर डढाउँदै आएको उपमहानगरपालिकाले अब फोहोरबाट मोहर कमाउने लक्ष्य राखेको छ । काठमाडौंको ‘वेष्ट टु इनर्जी’ नामक संस्थाले फोहोरबाट ‘बायो ग्यास’ (मिथेन) उत्पादन गर्दै धरानको फोहोर व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा लिएपनि अहिलेसम्म काम हुन सकेको थिएन । इनर्जीले गरी उत्पादनको काम मङ्सिरदेखि थाल्ने जनाइएको छ । ग्याँस उत्पादन शुरु भएपछि चारकोशे जङ्गल क्षेत्रमा फ्याँकिदै आएको फोहोरको समस्या समाधान हुने विश्वास गरिएको छ ।
अघिल्लो फागुन १५ गतेबाट प्रारम्भिक प्रशोधन गरिने निर्णय भएको पनि ढिलै भएपनि मङ्सिरदेखि शुरुवात गरिने धरान उपमहानगरपालिकाका वातावरण अधिकृत भेषराज घिमिरेले बताए । उपमहानगरपालिका वडा नं. ५ पानबारीस्थित निर्माण कार्य सम्पन्न भई उत्पादन परीक्षण पनि गरिसकिएको उनले जानकारी दिए । ‘आगामी २०७८ साल मङ्सिरभित्रमा फोहोरबाट उर्जा उत्पादन शुरु गरी उत्पादित ग्याँस बजारमा बेचविखन गर्नेछौं ।’
उपमहानगरपालिकाले फोहोरमा लाग्ने आगलागी नियन्त्रणका लागि डम्पिङग साइड व्यवस्थित गर्ने जनाएको छ । चारकोशे जङ्गलको डम्पिङ साइडमा फालिएको फोहोरहरुमा तामा, फलामलगायत धातुजन्य पदार्थ सङ्कलन गर्न आउने, कवाडी टिप्ने व्यक्तिहरुले फोहोरमा आगो लगाउने गरेको कारण वर्षेनी वातावरणीय समस्या उत्पन्न भइरहेको छ ।
डम्पिङ साइडमा आगलागी हुँदा बेलाबेलामा वातावरणीय समस्या सिर्जना हुने गरेको र अब चाँडै नै डम्पिङ साइड व्यवस्थित गरि दैनिक रुपमा फोहोर व्यवस्थापन गरिने धरान उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ ।
धरानमा जैविक–अजैविक गरी दैनिक ३० देखि ३५ टन फोहोर उत्पादन हुन्छ । उपमहानगरपालिकाका अनुसार १० देखि १५ प्रतिशत फोहोर ‘डम्प’ गर्ने जिम्मेवारी पुनः नगरपालिकालाई नै हुन्छ । धरानमा दैनिक ३० देखि ३५ टन फोहोर उत्पादन हुन्छ । त्यसमध्ये ४० प्रतिशत जैविक रहेको छ भने ६० प्रतिशत अजैविक फोहोर उत्पादन हुन्छ ।
इनर्जीलाई ५ सय केजी मिथेन ग्याँस उत्पादन गर्न दैनिक ५० टन जैविक फोहोर आवश्यक पर्छ । तर, धरानमा उपमहानगरमा करिब १३ टन मात्रै जैविक फोहोर उत्पादन भइरहेको जनाइएको छ । दैनिक ५ सय केजी ग्याँस उत्पादन गर्दै टेम्पोलगायतलाई दिने लक्ष्य कम्पनीको छ । जुन ग्याँस पेट्रोलका गाडीहरूका लागि अति उपयुक्त मानिन्छ । त्यसका लागि धरान–८ स्थित हिमालयन पेट्रोल पम्पनजिकै ग्यास भर्ने व्यवस्था गरिनेछ । इनर्जीले धरान उपमहानगरपालिकासँग गरेको सम्झौताअनुसार २० वर्षसम्म कम्पनीले सञ्चालन गर्नेछ । त्यसपछि धरान उपमहानगरलाई हस्तान्तरण गर्ने नगरका वातावरण महाशाखाका वातावरण घिमिरेले बताउँछन् ।
वातावरणीय हिसाबले जङ्गल क्षेत्रमा फोहोर डम्पिङ गर्नु खतरापूर्ण मानिन्छ । वातावरण संरक्षण ऐन २०५३, संशोधन २०७५ को दफा ९ को (१) मा राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण गर्नु सबै निकायको दायित्व हुने उल्लेख गरिएको छ । तर, धरान, इटहरीले डम्पिङ गर्दै आएका छन् ।
इटहरीको फोहोरमैला धरान उपमहानगरपालिका क्षेत्रमा पर्ने चारकोशे जङ्गलमा फाल्ने गरिएको छ । अहिले पनि इटहरीले धरान क्षेत्रमा पर्ने चारकोशे जंगलभित्र नै फोहोरहरु डम्प गरिरहेको छ । सेउती पारी फालिएका फोहोरका कारण तल्लो भेगका सर्वसाधारण नागरिकहरुलाई समस्या उत्पन्न हुने गरेको छ । यस विषयमा इटहरी उपमहानगरपालिकासँग थप छलफल गरेर वातावरणीय समस्या समाधान गर्ने धरान उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ ।