बाथ दुःखाइसँग सम्बन्धित रोग हो । सबै उमेर समूहका व्यक्तिलाई जुनसुकै समयमा पनि बाथ हुनसक्ने भए पनि जाडोको समयमा यसको असर र दुखाई निकै बढी हुन्छ । बाथ आफैंमा चाहिँ चिसोबाट हुने रोग होइन ।
यो शरीरका भित्री भागबाटै उत्पती हुने अटो इम्युनो रोग हो । यसले शरीरको प्रतिरोधात्मक क्षमतामा असर गर्छ । बाथले उत्पादन गर्ने एन्टिवडीले शरीरको बाहिरी र भित्री भागमा क्षति गर्छ । बाथ रोग बच्चा, युवा र बृद्ध जो सुकैलाई पनि जुनसुकै समयमा पनि हुन सक्छ । कतिपयलाई वंशाणुगत कारणले, केहीलाई विभिन्न संक्रामक रोगका कारणले र केहीलाई भने मेटावोलिक डिसअर्डरबाट पनि बाथ हुन्छ
हात तथा खुुट्टाका जोर्नी दुख्छ र सुन्निन्छ भने त्यो बाथ रोग पनि हुन सक्छ । चिकित्सकको सल्लाह अनुसारको औषधी सेवन गरेमा यो निको हुुन्छ । तर यदि बाथ बढाउने खालका खाना खाइएको छैन भने यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिने अनुसन्धानमा पाइएको छ ।
बाथको लक्षण
–जोर्नी दुख्ने तथा सुन्निने
–अंगले काम गर्न समस्या हुने
–रातो हुने
यी खानेकुरा खादै नखानुस्
मदिरा र सूर्तिजन्य पदार्थ
हुन त मदिरा र सूर्तिजन्य पदार्थले स्वस्थ्य व्यक्तिको शरीरमा पनि हानिकारक र्पुयाउँछ । तर बाथका रोगीलाई यसले अझ बढि असर र्पुयाउँछ । यसले जोर्नी दुख्ने क्रम अझ बढाउँछ ।
फ्राइ गरेको या प्याकेटको खाना
फ्राइड मिट, चिस्याइएका तरकारीहरु जस्ता फ्राइ गरेको या प्याकेजिङ गरेका खानेकुुराहरु बाथ रोगी नखाँदा राम्रो । यसको ठाउँमा ताजा फलफूल तथा तरकारी खाएमा सुन्निने समस्या र दुखाई कम हुनमा सहयोग गर्छ ।
बढी तताइएको खाना
बाथका रोगीहरुले बढी तताइएको खाना खान नहुने एक अध्ययनले देखाएको छ । यस्ता खानाले पनि बाथको समस्या बढाउँन सक्छ ।
चिनी
गुलियो पदार्थ बढी खानाले बाथ प्रभावित अंग सुन्निन सक्छ । आवश्यकताभन्दा बढी खानाले जुनसुकै खाद्यपदार्थले पनि असर गर्न सक्छन्, चाहे त्यो नुन होस् या चिनी । यसैले आफ्नो डाइटमा केक, सोडा, चकलेट, मैदाजन्य पदार्थ समावेश गर्नुहुन्न ।
दुग्धजन्य पदार्थ
बाथका रोगीका लागि दुग्धजन्य पदार्थ बिलकुल हानिकारक मानिन्छ । अनुसन्धानका अनुसार दुग्धजन्य पदार्थमा त्यस्तो प्रोटिन पाइन्छ, जसले जोर्नीको दुखाईलाई झन् बढाउँछ । यस्तो अवस्थामा शरीरमा प्रोटिनको कमी हुन नदिन पालुंगो, तोफु, सीमी, दाल बढी खानुपर्छ ।
चिसो बढेसँगै हाडजोर्नी समस्या भएका बिरामी किन बढ्छन् ?
चिसो बढेसँगै हाडजोर्नीका बिरामी बढ्ने गर्छन् । जब चिसो बढ्छ जोर्नीहरूको दुखाइ पनि बढ्छ । हाडजोर्नी समस्या अर्थात बाथ भनेको जोर्नीहरूको झिल्लीमा आउने समस्या हो । मेडिकल भाषामा यसलाई ‘आर्थराइटिस’ भनिन्छ । हाडजोर्नी सञ्चालन हुनका लागि तरल पदार्थको आवश्यकता पर्छ । चिसो मौसममा तरल पदार्थ जम्ने गर्छ । त्यसले गर्दा जोर्नीमा जाम हुन्छ । त्यपछि बाथको समस्या देखापर्छ । त्यसैबाट बाथका रोगीको जोर्नीमा अरअरोपना आउँछ । गर्मीभन्दा चिसोमा जोर्नीहरूमा अररोपन बढी हुन्छ ।
अर्को कुरा चिसोले गर्दा रगतका नलीहरू साँघुरिने गर्छन् । त्यसरी रगतका नसाहरू साँघुरिँदा शरीरमा राम्रोसँग रगत सञ्चालन हुन नपाउँदा बाथरोग लाग्ने गर्छ । चिसोमा जोर्नीहरू करकरती खाने र दुख्ने हुन्छ । त्यस क्रममा पहिला हातका पञ्जाको जोर्नी सुनिन्छ । बाथसम्बन्धी रोग लाग्यो भने निको हुने सम्भावना कम हुन्छ । त्यसैले जाडोमा बाथको समस्या बढ्ने गर्छ ।
बाथको समस्या एकैपटक देखिने होइन । बाल्यकालदेखि नै बाथ हुन सुरुवात हुन्छ । उमेर बढ्दैसँगै र चिसो मौसममा जोर्नीमा बढी समस्या देखापर्छ । तातो तथा गर्मी मौसममा जोर्नीका झिल्लीहरू कम मात्रमा सुनिन्छ । त्यसैले कम दुखाइ मात्रै हुने हो । बाथको समस्या यथावत पनि रहन सक्छ । जोर्नी तथा बाथका बिरामी तुलनात्मक रूपमा पुरुषलाई भन्दा महिलालाई बढी लाग्ने गर्छ ।
बाथ रोग लाग्यो भने कस्ता कस्ता समस्या देखापर्छन् ?
यो रोग लाग्दा कसैकसैलाई जोर्नी दुखाइ मात्रै हुन सक्छ । कोहीलाई जोर्नी दुखाइसँगै सुनिन पनि सक्छ । मुख्यतः पहिला एउटा मात्रै गाँठो सुनिन सक्छ । जोर्नी दुख्ने र सुनिने क्रम क्रमशः बढ्दै जान्छ । हाडजोर्नी समस्यामा सुरुवाती अवस्थामा जोर्नीको दुखाइ र सुनिने नै हो । जोर्नीहरूमा आएको समस्यालाई वास्ता गरिएन भने हात, खुट्टाको जोर्नी विस्तारै बाङ्गिएर जटिल अवस्थामा बिरामी पुग्न सक्छन् । बाथकै कारण अपाङ्ग समेत हुन सक्छन् । जोर्नीसम्बन्धी हुने समस्या मध्ये कम्मर दुखाइ पनि बाथ हो । कम्मरको जोर्नीहरू दुख्ने सुनिने पनि हुन्छ । यस्तै हाड खिइएर पनि बाथको समस्या आउन सक्छ । प्रेसरको औषधि अनि क्यान्सर औषधि खाने बिरामीलाई बाथको समस्या छिट्टै निम्तिन सक्छ । अन्य मौसममा पनि बाथका रोगी नहुने होइन । तर जाडोमा बढी समस्या देखापर्छ ।
बाथको समस्या एकैपटक देखिने होइन । बाल्यकालदेखि नै बाथ हुन सुरुवात हुन्छ । उमेर बढ्दैसँगै र चिसो मौसममा जोर्नीमा बढी समस्या देखापर्छ । तातो तथा गर्मी मौसममा जोर्नीका झिल्लीहरू कम मात्रमा सुनिन्छ । त्यसैले कम दुखाइ मात्रै हुने हो । बाथको समस्या यथावत पनि रहन सक्छ । जोर्नी तथा बाथका बिरामी तुलनात्मक रूपमा पुरुषलाई भन्दा महिलालाई बढी लाग्ने गर्छ । महिलाहरूमा हात, खुट्टा जोर्नीमा समस्या आएसँगै हात खिइने, ढाडको बाथ पनि पछिल्लो समय बढ्दै गएको पाइन्छ ।
खानपान ध्यान नदिएको खण्डमा पनि युरिक एसिड हुन्छ । युरिक एसिड भएका मानिसले माछा मासु बढी खाँदा समस्या बढ्न सक्छ । त्यसमा पनि रातो मासु खानेलाई बढी हुन्छ । प्रेसरको औषधि सेवन गर्नेलाई युरिक एसिडको समस्या बढी हुन्छ । क्यान्सरको उपचार गरिरहेका बिरामीलाई पनि युरिक एसिड हुन्छ । युरिक एसिडले बाथ रोग लाग्न सक्छ । प्रकृतिक रूपमा केही मानिसको युरिक एसिड बढी नै हुन्छ । जस्तै खानेकुरामा टमाटर, रायोको दाना हालेको छोप खानु हुँदैन । काउली ब्रोकाउली, रातो मासु, च्याउ, मादकपदार्थ सेवन गर्न हुँदैन । साथै ड्रिक्ङसमध्ये बियर पिउनै हुँदैन । त्यस्ता कुरामा ध्यान दियो भने युरिक एसिड कम हुन सक्छ । युरिक एसिड बढ्दै गएमा विशेषज्ञको सल्लाह अनुसार औषधि सेवन गर्नुपर्छ । सक्रिय जीवन बिताएको खण्डमा युरिक एसिडको समस्याले सताउन सक्दैन ।
उपचार खर्चिलो भन्दा पनि सकेसम्म रोग लाग्न दिनै भएन । जोर्नीसम्बन्धी समस्या छ भने पनि जटिल अवस्थामा पुग्न दिनुभएन । अरू समयभन्दा बढी जाडो मौसममा ख्याल गर्नुपर्छ । जोर्नी बाङ्गिने, ढाडको जोर्नीको समस्या अनि घुँडा खिइने, हिप खिइने गर्छ । यस्तो समस्या नेपालमा वृद्धवृद्धाहरूमा बढ्दो क्रममा छ । त्यसैले धेरैलाई हाडजोर्नीको समस्या बढी छ । बाथ भयो भने सुरुवाती समयमा औषधिको प्रयोग गर्न हो । त्यसबाट भएन भने बाथ रोगको प्रकृति हेरेर उपचार गर्नुपर्छ । यसरी उपचार गर्दा धेरै खर्च नहुन सक्छ । सामान्य फिजियो थेरापी गर्दा बढी नलाग्न सक्छ ।
हाडजोर्नी समस्या हुन नदिन प्रथमतः सक्रिय जीवन बिताउन आवश्यक छ । सामान्यतः दिनमा ४०, ४५ मिनेट हिँड्नुपर्छ । साथै नियमित व्याम गर्नुपर्छ । शारीरिक रूपमा सक्रिय भएपछि मांसपेसी र जोर्नीलाई सक्रिय राख्न सकेमा मात्रै रोगबाट बाँच्न सकिन्छ ।
जाडो समयमा बाथको समस्याबाट बाच्नका लागि चिसोबाट नै बच्ने हो । न्यानो मौसमले जोर्नी सञ्चालन हुन सहयोग गर्छ । त्यसपछि रगत सञ्चालन भएपछि जोर्नी चल्ने क्षमता बढ्छ । न्यानो तथा तातो राखेर बस्न सकियो भने केही सहज हुन्छ । गाउँघरमा भारी बोकेर उकाली ओराली गर्नुपर्छ । नियमित रूपमा क्षमताभन्दा बढी भारी बोक्ने गर्छन् । यसरी भारी बोक्दा हिप जोर्नी, हात, खुट्टाको जोर्नी खिइने समस्या आउँछ । त्यसैले यस्ता कुरामा ख्याल गर्न जरुरी छ । समस्या आएमा समयमै उपचार गर्र्नुपर्ने हुन्छ ।
बाथ हुन नदिन घरमा काम गर्दा होस् या यात्रा गर्दा अलिकति सावधानी अपनाए पुग्छ । भाडा माझ्दा, नुहाउँदा मनतातो पानीको प्रयोग गर्नुपर्छ । बिहान र रात्रि समयमा नुहाउने, लुगा धुन र भाँडा माझ्ने काम सकभर दिउँसो ग¥यो भने कम हुन सक्छ । स्कुटर, मोटरसाइकल चलाउँदा हातमा न्यानो पञ्जा, साथै टोपी, मोजा लगाएर बाहिर निस्कनुपर्छ । शरीर ढाक्ने तातो राख्ने कपडाहरू लगाउनुपर्छ । चिसोमा घर निस्कँदा विशेषगरी सचेत हुन जरुरी छ । त्यससँगै हामीले शारीरिक सक्रियता बढाउन जरुरी हुन्छ ।
तातो हुन भन्दै धूमपान तथा मध्यपान गर्ने चलन छ । यसले झन् समस्या बल्झाउँछ । जाडोमा हाडजार्नी समस्या हुन नदिन खानपानमा ध्यान दिन जरुरी छ । प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनका लागि फलफूल तथा तरकारी, भिटामिन डी आदि तत्त्व भएका खानेकुरा पर्याप्त मात्रामा खानुपर्छ ।