विष्णु स्कुलकी प्रतिभावान आशिका

धरानः धरानकी आशिका गौतम गीत गाउन र नाच्न खप्पिस छिन् । १२ वर्षकी उनी गीत गाउन र नाच्न खप्पिस रहेकी हुन् ।
धरान–९ स्थित विष्णु मेमोरियल माविको कक्षा–७ मा अध्ययरत् उनी गीत गाउन र नाच्न भनेपछि स्कुलमा आयोजना हुने प्रतियोगितादेखि अन्य प्रतियोगितामा समेत अघि सर्छिन् । स्कुलमा आयोजना भएका गायन र नृत्य प्रतियोगितामा भाग लिएर उनले धेरै पुरस्कार जितिसकेकी छिन् ।
विशाल गौतम, लक्ष्मी गौतमकी छोरी उनी ९ वर्षको उमेरदेखि गाउन र नाच्न थालेको बताउँछिन् । चाइल्ड आइकनलगायत अन्य प्रतियोगितामा भाग लिएर उनी प्रथम, दोस्रो बनिसकेकी छिन् । भविष्यमा सफल गायक, कलाकार र एयरहोस्टेज बन्ने उनको लक्ष्य छ । लकडाउन होस् वा अन्य समयमा फुर्सदिलो समयमा उनले टिकटकलगायतका सामाजिक सञ्जालमा पनि गीत गाएको, नाचेको भिडियो हालेकी छिन् । त्यसमा धेरैले मन समेत पराइदिएको उनले बताइन् ।

तिमी राम्रो बन

आश्मा अर्याल

कसले केके भन्छन् यहाँ
सबको आफ्नै मन
एउटा कुरा भन्छु म त
तिमी राम्रो बन ।

बोली फरक विचार फरक
सबको आफ्नै भावना पनि
स्वीकार गर सबैसबैलाई
थरीथरीका फूल ठानी ।

सुनी राख बोली राख
हिँड अनि आराम गर
जेजे गर्छौ राम्रो गर
सारा संसार तिम्रै घर ।

कहिले रुन्छ कहिले हाँस्छ
यस्तै त हो नि मन
सबै जाती देख्छौ तर
तिमी राम्रो बन ।

बाल कथा : यो पढ्ने उमेर

भोला दुलाल

सानु मैचा कागती गाउँकी केटी हुन् । उनी अहिले कक्षा–७ मा पढ्दैछिन् । असाध्यै मिहिनेती सानु मैचा पढ्नमा खुब मन लगाउँछिन् । कक्षामा राम्रो चित्र कोर्ने, मकैका दाना जस्तै हार मिलेका अक्षर लेख्न सिपालु उनी सर–मिसको माया पाएर झन हौसिएकी थिइन् ।
पोहोर साल बाबु धनबहादुर मरेपछि उनी टुहुरी भइन् । अघिपछि सधैं हँसिलो अनुहार हुने सानु मैचा आज अलि फरक देखिन्छिन् । निन्याउरो र मलिन अनुहार लिएर विद्यालय आएकी सानुमैचालाई उनको मलिन अनुहारको बारेमा हेडसरले सोधपुछ गर्नुभयो ।
‘किन सानुमैचा ? तिमी एकदुई दिनदेखि बेखुसी देखिन्छेउनी ?’
हेडसरको प्रश्न भुइँमा खस्न नपाउँदै सानुमैचाको आँखाका डिलमा आँशु तर्कियो । हेडसरले फेरि खै गर्नुभयो ।
‘किन के भयो र ?’
सानुमैचा भक्कानिँदै भन्छिन्, ‘सर म पढ्न चाहन्छु । म पढेर देशको नाम उच्च बनाउन चाहन्छु । तर मेरो आमाले अब मेरो बिहे कक्षा–६ मा पढ्ने रामलाल श्रेष्ठसँग गरिदिने रे । गाउँभरी हल्ला छ । मेरो कक्षाका साथीहरू मेरो र रामलालको कुरालाई लिएर जिस्काउँछन् । सानुमैचाको कुरालाई लिएर हेडसरको मनपनि चसक्क भो ।
एकदिन शुक्रबारको दिन विद्यालयमा हुने अतिरिक्त क्रियाकलापपछि छुट्टी भो । विद्यार्थी भने घर गए । तर हेडसरले सानुमैचाको आमा र रामलालको बुबा–आमालाई स्कुलमा बोलाउनु भयो । ‘सानुमैचा र रामलाल दुवै नाबालक हुन् । उनीहरुको विवाह गर्ने उमेर पुगेको छैन । उनीहरु असल विद्यार्थी हुन् । भविष्यमा उनीहरुले राम्रो गर्न सक्छन् ।
त्यसकारण उनीहरुको विवाह होइन उचित शिक्षादीक्षामा ध्यान दिनु होला । हुनपनि कागती गाउँमा सानैमा विवाह गरिदिने चलन पुरानै हो । घर धान्न र बाबुआमाको बोझको रूपमा रहेको छोरीको बिहे गरिदिन पाए आङ हलुको हुने सोचाइ थियोे । सानुमैचा र रामलालका बाबुआमालाई त छोराछोरीको बिहेको चिन्ता नहुने कुरै भएन ।
हेडसरले कागती गाउँका बालबालिका उमेर नपुग्दै विवाह गरेर विभिन्न स्वास्थ समस्याले ग्रसित भएको र सामाजिक बेथिति रहेको कुरामा जानकार थिए । उनले सानुमैचा र रामलालको बाबुआमालाई राम्ररी सम्झाएपछि दुवैपक्ष सानुमैचा र रामलालको पढाइ अगाडि बढाउन सहमत हुन्छन् ।
अहिले सानुमैचा नर्सिङ पेशा सम्हालेर गाउँमा नै सेवारत छिन् । उता रामलाल गाउँमा शिक्षण पेशामा संलग्न छ । उनीहरुको विवाह भयो भएन त्यो थाहा छैन । तर हेडसरको बेलैको सम्झाइबुझाइले सानुमैचा र रामलाल देशकै दक्ष जनशक्ति भएर उदाहरण बने ।

सिद्धान्त सुब्बा, सेन्ट जोसेफ इ.बो. स्कुल, धरान-१७

इतिहास पढाउने एक शिक्षकले एक विद्यार्थी रामलाई सोधेछन्–
शिक्षकः भन त राम नालापानीको लडाईमा बलभद्र कुँवर कसरी लडेका थिए ?
रामः नालापानीको लडाईमा नाला फुटेर पानी बाहिर निस्केको हुँदा चिप्लिएर बलभद्र कुँवर लडेका थिए सर ।

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

शिक्षकः हामीले लामखुट्टे जन्मिनबाट रोक्नुपर्छ ।
विद्यार्थीः त्यो त हुन नै सक्दैन ।
शिक्षकः किन ?
विद्यार्थीः लामखुट्टेहरुले लगाउने त्यत्रो सानो कन्डम नै बन्दैन सर ।

शिक्षक : चोरीको फल एकदम नराम्रो हुन्छ । त्यसैले कहिले पनि चोरी नगर्नु ।
रामले बीचमै उठेर भन्यो तर सर हिजो मैले एउटा स्याउ चोरेर खाएको थिए त्यो त एकदम मिठो थियो त ।

पुरातात्विक महत्व बोकेको धार्मिक एवं ऐतिहासिक स्थल किच्चकबध क्षेत्र नेपालको कुन जिल्लामा पर्दछ ?
उत्तरः झापा (किच्चकबध क्षेत्र महाभारतकालीन घटना संग जोडिएको छ ।)
सन् १९२१ मा सगरमाथाको प्रथम आरोहण प्रयास कसको नेतृत्वमा भएको थियो ?
उत्तरः कर्णेल चाल्स हवार्ड बरी (बेलायत)
सन् २०१९ मा मनाइएको विश्व स्वास्थ्य दिवसको नारा के रहेको छ ?
उत्तरः सब्ैका लागि स्वास्थ्यः प्रत्येकलाई जहीँतहीँ ( सन् १९४८ अप्रितल ७ देखि मनाउन थालिएको हो।)
राष्ट्रिय बाघ गणना – २०१८ को तथ्याङ्क अनुसार हाल नेपालमा बाघको संख्या कति रहेको छ ?
उत्तरः २३५ वटा (सन् २०१३ को गणनामा १९८ वटा)
व्यवसायिक रुपमा पाँचौ पुस्ता (छन्) सेवा सञ्चालन गर्ने पहिलो देश कुन हो ?
उत्तरः दक्षिण कोरिया
लालचोक कुन दरबारभित्र रहेको चोक हो ?
उत्तरः पचपन्न झ्याले दरवार
सुपारी विवाह कुन जातिमा प्रचलित छ ?
उत्तरः धिमाल

जहाजमा किन चरा ठोकिन्छन् ?

धरानः विमानस्थल वा अन्य ठाउँमा बेलामा बेलामा चराले सताउने गर्छ । विमानस्थल कार्यालयका अनुसार गमी मौसममाभन्दा जाडो मौसमा विमानस्थलमा चराले बढी सताउने गर्छ । चराको रोजाइका विमानस्थल नै पर्छ । विमानस्थलमा विहानदेखि बेलुकासम्म नै घाम लाग्छ । जसकारण पनि चराउ पारिलो ताप्नका लागि विमानस्थल आसपासमा उडिरहेका हुन्छन् । आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय विमानलाई चराले ठूलो चुनौति दिइरहेका छन् ।
चरा ठोक्किँदा कतिपय विमान ध्वस्त भएका छन् भने कतिपय विमान दुर्घटनाबाट जोगिएका छन् । नेपालमा विमान दुर्घटनाका विभिन्न कारणमध्ये चरा पनि एक हो । चरा धपाउन अत्याधुनिक प्रविधिको विकास भइसकेको छ । तर हामी सिकारीमार्फत चरा धपाइरहेका छौं । चराकै कारण विमान दुर्घटना बढेपछि क्यानले विमानस्थलमा ‘एभिन राडार’ कन्ट्रोल मेसिन जडान गर्ने योजना बनाएको थियो । तर, यो योजना अहिले काम नै नभइ बन्द भइसकेको छ ।
विमानस्थलमा रहेका प्राविधिकहरुले रोडारबाट प्राप्त सूचना पहिले नै विमान चालकलाई उपलब्ध गराउन सक्छन् । विमान चालकले विमान अवतरण गर्नु आगावै विमानस्थलमा चरा रहे नरहेको थाहा पाउने भएकोले दुघर्टना हुने सम्भवना अत्यन्तै कम हुन्छ । विमानस्थलमा पशुपंक्षी आउन नदिनका लागि चारवटा प्रविधि अपनाइँदै आइएको छ । यसमा ग्यास क्यानन, एक्रो क्रो, वेलर मेसिन र सिकारी हुन् ।
ग्यास क्यानन ड्वाङ आवाज आउने मेसिन हो । विमानस्थलमा चरो बसेमा रिमोट कन्ट्रोलमार्फत ग्याँस ड्वाङ पड्किन्छ र चरा उडेर भाग्छ । विमानस्थलमा एक्रो क्रो प्रविधि पनि चरा धपाउनका लागि प्रयोग हुँदै आएको छ । यसमा रहेको चम्किलो लाइट टल्किएपछि चराहरु आउँदैनन्, विमानस्थलमा भएका पनि भाग्छन् । वेलर मेसिनले पनि विमानस्थलमा चरा धपाउने गरिएको छ । यो मेसिनले विभिन्न चराहरुको आवाज निकालेर चराहरु धपाउँछ ।

चराले गराएका घटना
झन्दै दुई महिना अगाडि मात्रै हिमालएयरलाइन्सको जहाज चरासँग ठोकिन पुग्यो । जहाज चरासँग ठोकिएपनि कुनै ठुलो घटना भने भएन् । तर, जहाज एक साता ग्राउन्डेट भएको थियो ।
सन् १९९६ अक्टोबरमा थाई एयरवेजको ए ३०० जहाज चरा ठोक्किएर दुर्घटना भयो । यस्तै, सन् २०१० सेप्टेम्बरमा बंगलादेशको डिसी १० र सन् २०१२ सेप्टेम्बरमा सीता एयरको जहाज पनि चरासँगै ठोक्किएर दुर्घटनामा परेका थिए ।
सन् २०१४ को डिसेम्बरमा जेट एयरवेजको जहाज पनि चरासँग ठोक्किएको थियो । साथै, सन् २०१५ मा टर्किस एयरको जहाज पनि चरासँग ठोक्किए पनि ठूलो दुर्घटना हुनबाट जोगिएको थियो ।
दुई वर्षअघि लुक्लातर्फ उडेको गोमा एयरको जहाज पनि चरासँग ठोक्किएको थियो । तर, जहाज विमानस्थलमै अवतरण गर्न सक्दा ठूलो घटना भने भएन । जहाज सकुशल अवतरण नगरेको भए ९ जना यात्रु र चालक दलका सदस्यको ज्यान जाने थियो । चरा ठोक्किँदा विमानको दायाँ पखेटा कुच्चिएको थियो ।

२४ वर्षीया युवती चन्द्रमामा सफल अवतरण

चीनको सामाजिक सञ्जालमा चन्द्रमा खोज कार्यक्रम चाङ अ फाइभकी एकजना २४ वर्षीया महिला चर्चाको विषय बनेकी छन् ।
वेनचाङ अन्तरिक्षयान प्रक्षेपण परिसरमा सबैभन्दा कान्छी अन्तरिक्ष कमाण्डर भएपनि झाउ चेङ्गयुलाई उनको कामप्रति सम्मान दर्शाउँदै ‘ठूली दिदी’ भन्ने गरिन्छ । चन्द्रमामा सफल आवतरण गरेको चाङ्ग–अ फाइभ चीनको पछिल्लो सात वर्षमा तेस्रो प्रक्षेपण हो ।
झाउ त्यो प्रक्षेपणको रकेट कनेक्टर प्रणालीकी प्रमुखको जिम्मेवारीमा थिइन् । नोभेम्बर २३ मा सफल प्रक्षेपण गरिएको चाङ्ग–अ फाइभ मिसनमा संलग्न व्यक्तिको रूपमा चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यमले चर्चा गरेपछि उनी चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल वाइबोमा चर्चाको विषय बनिन् ।

उनले सानै उमेरमा गरेको कामले धेरैलाई आकर्षित गरेको छ । प्रयोगकर्ताहरूले उनलाई ‘विलक्षण’ भन्दै उनी देशका लागि ‘प्रेरणाको स्रोत’ रहेको भन्दै चर्चा गरिरहेका छन् । ठट्टा भावमा कयौं मानिसहरूले त्यो उमेरमा आफूले गरेका काम तुलना गरेका छन् ।
यी युवतीप्रति मानिसहरूको चासो अत्याधिक भए पनि त्यसले उनलाई खासै प्रभाव पारेको छैन । वेवसाइट डुकाई गुइझाउ नेटका अनुसार आफ्नो काममा चर्चाले अवरोध नपुरयाओस् भन्दै अन्तर्वार्ताको लागि बारम्बार गरिएको प्रयासलाई उनले अस्वीकार गरेकी थिइन् ।
चिनियाँ चन्द्र भगवानको नाममा राखिएको चाङ्ग–अ–फाइभ मिसनको उद्देश्य चन्द्रमाको सतहबाट चट्टान सङ्कलन गरी चन्द्रमाको उत्पत्तिबारे अनुसन्धान गर्नु रहेको छ । सफल भएमा ४० वर्षभन्दा बढी समययता चन्द्रमा पुगेर फर्किएको यो पहिलो सफल चन्द्रमा अभियान हुनेछ ।
हिलेसम्म अमेरिका र सोभियत सङ्घले मात्रै चन्द्रमाबाट चट्टान पृथ्वीमा ल्याएका छन् । राष्ट्रपति सी जिनपिङले ‘राष्ट्रिय रूपान्तरण’को एउटा कदम बताएको उक्त मिशन अन्तरिक्षको महाशक्ति बन्न बेइजिङले गरिरहेको जोडबलको एउटा पाटो हो ।
चीनका लागि अन्तरिक्षको खोज उसको बढ्दो प्राविधिक क्षमता देखाउने र विश्व मञ्चमा आफ्नो शक्तिशाली भूमिका प्रस्तुत गर्ने माध्यम बनेको छ । सामाजिक सञ्जालमा त्यसले उनलाई ‘अन्तरिक्ष जगतमा अग्रमोर्चाकी सेना’ र ‘ठूली दिदी’ जस्ता शब्दावली प्रयोग गरिएको छ ।
बीबीसीकी चीन मीडिया विश्लेषक केरी एलन भन्छिन्, ‘पुरुषहरूको बाहुल्य रहेको देशको नेतृत्वका माझ पछिल्लो समय चीनले शक्तिशाली महिलाहरूलाई प्रस्तुत गरिरहेको छ ।’ गतवर्ष चीन आफ्नो एउटा मानवरहित अन्तरिक्ष यान चन्द्रमाको अहिलेसम्म नपुगिएको कुनामा अवतरण गर्न सफल भएको थियो । आउँदा केही दशकमा उसले चन्द्रमामै अध्ययन केन्द्र स्थापना गर्ने र मानिसलाई मङ्गल ग्रह पठाउने योजना बनाएको छ ।