केही दिनअघि फेसबुकमार्फत् बलात्कारविरुद्ध नयाँ अभियान थालियो । महिलाले कालो रंगको फोटो पोस्ट गरेर ‘साइलेन्ट प्रोटेस्ट’ सुरु गरे । यो अभियानमा पुरुषले पनि उत्तिकै साथ दिए ।
यसका अभियन्ताले फेसबुकमा राखिएका कालो तस्बिरका दुई विशेष अर्थ रहेको बताएका छन् । पहिलो, महिलाबिना पुरुषको जीवन कालो तथा अँध्यारो हुन्छ । दोश्रो, बलात्कृत महिलाको जीवन निस्पट्ट कालो हुन्छ । कानुन संशोधन गरेर बलात्कारीमाथि कडा कारबाहीको माग गर्नेहरू फेसबुकमा मात्र होइन, सडकमा पनि उत्रिन थालेका छन् ।
कालो रंगको प्रदर्शनसहित यसै साता माइतीघरमा प्रदर्शन भयो। आँखामा कालो पट्टी, मुखमा कालै माक्स र कालो कपडामा ‘बलात्कारी होस् तँ’ भन्दै सुरु गरिएको प्रदर्शन एकै समयमा देशैभरि भयो । अत्यधिक रूपमा बढ्दै गएको यौन दुव्र्यवहार विरुद्धको यो अभियान चलाएको थियो, ‘अझै कति सहने’ नामक स्वतन्त्र समूहले । बलात्कारविरुद्ध समयसमयमा साना–ठूला आन्दोलन भइरहेका छन् । तैपनि बलात्कारका घटना दिनदिनै बढ्दै गएका छन् ।
नेपालमा पछिल्लो ६ वर्षयता हरेक वर्ष बलात्कारका घटनाको ग्राफ बढ्दो छ । गत असोजमा नेपाल प्रहरीले नेपालमा हरेक दिन ६ देखि ७ जना महिलाले बलात्कार तथा जबर्जस्ती करणीको सिकार हुने गरेको तथ्यांक सार्वजनिक गरयो । यो तथ्यांक बलात्कारपछि प्रहरीमा उजुरी दिन आएका घटनापछिको हो । तथ्यांकअनुसार पछिल्लो वर्ष मात्रै देशभरका २ हजार ४ सय ४९ बलात्कारका घटना प्रहरीमा दर्ता भए । यसबाहेक गाउँघरमा ढाकछोप गरेर लुकाइएका यस प्रकृतिका घटना कति होलान् ? जसको यकिन जवाफ कसैसँग छैन । उजुरी दर्ता गर्न आएका पीडितले न्याय पाएको खासै उदाहरण छैन ।
आर्थिक वर्ष २०७५–७६ मा २ हजार ५ सय ७० वटा बलात्कारका घटना दर्ता भएका थिए । यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७६र७७ मा २ हजार ४ सय ४९ बलात्कारका घटना दर्ता भइसकेका छन् । बलात्कारका घटना अपरिचितबाट भन्दा चिनेजानेकै वा आफन्तबाट बढी हुने गरेको पाइएकाले अनुसन्धान गर्न कठिन हुने प्रहरी अधिकारी बताउँछन् । पछिल्ला केही वर्षका घटनाक्रमले पीडित ११ देखि १७ वर्ष बीचका बालिका धेरै रहेको पाइएको छ ।
देशभरिबाट प्रहरीमा १ हजार ४ सय ८० बलात्कारका उजुरी दर्ता हुँदा १ हजार १ सय ६६ बलात्कार ११ देखि १७ वर्ष उमेरका बालिकामाथि पाइयो । बलात्कारका घटना कम हुनुको साटो किन बढ्दै छ ? राष्ट्रिय मानवाधिकार आयोगकी प्रवक्ता मोहना अन्सारी भन्छिन्, ‘जो बलात्कार पीडित छ उसैलाई दोषारोपण गरेर बहस सुरु हुन्छ । उसको चरित्र, व्यक्तित्व र उठबस कोसँग थियो भन्नेजस्ता प्रश्नहरू उठ्न थाल्छन् । त्यस्तो कदापि हुनु हुँदैन । बलात्कार विशुद्ध अपराध हो ।’
नेपाली समाजमा महिलालाई घर तथा समाजको इज्जतको रूपमा हेरिन्छ । अझ भनौं महिलाको यौनिकतालाई इज्जतसँग तुलना गरिन्छ । ‘जब कुनै महिला बलात्कृत हुन्छिन्, उनले न आफ्नो परिवारलाई भन्न सक्छिन्, न त अरू कसैलाई । जब उनले म बलात्कृत भएँ भन्छिन्, उनले आफ्नो परिवारको इज्जत फाल्छिन् भन्ने मान्यता छ,’ वरिष्ठ पत्रकार बविता बस्नेत भन्छिन्, ‘उनी समाजको आँखो बन्छिन् । यसकारण बलात्कृत महिला आफू बलात्कृत भएको विषय जिन्दगीभर आफूसँग राख्न विवश हुन्छन् ।’
समाज र देशको हरेक मुख्य निर्णायक भूमिकामा पुरुष हाबी हुनु अपराधका घटना वृद्धि हुनुको अर्को मुख्य कारण भएको अधिवक्ता नानी थापाको बुझाइ छ । ‘प्रहरी प्रशासनमा ९५ प्रतिशतभन्दा बढी कार्यालयका प्रमुख पुरुष नै छन् । बलात्कारबाट महिला पीडित हुन्छन् । बलात्कृत महिलाको भावना र पीडा एक महिला कर्मचारीले जुन गहिराइसम्म बुझ्न सक्छ, त्यो कदापि पुरुष कर्मचारीले बुझ्न सक्दैन,’ अधिवक्ता थापा भन्छिन्, ‘बलात्कृत महिला प्रहरी प्रशासनमा पुग्दा अर्को पुरुषको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । पुरुष प्रहरीका कतिपय अनुसन्धानका प्रश्नहरू पीडितका लागि पीडादायी बनिदिन्छन् ।’
महिला बलात्कारपश्चात् प्रहरी कार्यालय पुगेर किटानी जाहेरी गर्न सहज महसुस गर्दैनन् । कतिपय अवस्थामा प्रहरीले पीडितको बयान विश्वास गर्दैनन् र उजुरी नै लिँदैनन् । राजनीतिक संरक्षण, सत्ता र शक्तिको चरम दुरुपयोग बलात्कारको घटना वृद्धिको अर्को कारण हो । नेता, उच्च ओहोदाका कर्मचारीका आफन्त, राजनीतिक कार्यकर्ता नै पीडकको संरक्षकका रूपमा उभिन्छन् । प्रहरी प्रशासनको अपारदर्शी कार्य सम्पादन दिन–प्रतिदिन बढ्दो छ । यसले अपराधीलाई अपराध गर्नमा थप प्रोत्साहन गरेको सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।
नेपालमा भएको सञ्चारको विकास र यसको दुरुपयोग बलात्कार हुनुको अर्को कारण हो । हरेक व्यक्तिको मोबाइल इन्टरनेटमा पहुँच, पोर्न फिल्मको लत र त्यसको अनुसरणले महिला बलात्कृत हुन पुगेका थुप्रै दृष्टान्त छन् । अझ हाम्रो समाजमा बलात्कृत महिलाको ‘इज्जत लुटिएको’ भनिन्छ । तर, बलात्कार गर्ने पुरुषको भने ‘इज्जत गयो’ भनिँदैन । बलात्कृत महिलाले मुद्दा हाल्दादेखि र फैसला भइसकेपछि जीवनभर निर्धक्क हिँड्ने, डुल्ने र पहिला जसरी नै काम गर्ने वातावरणको प्रत्याभूति नहुँदासम्म बलात्कारका घटना अझै बढेर जाने सरोकारवालाहरूको मत छ ।