हरेक मानव हृदयमा प्रेम हुन्छ । प्रेम मानव जीवनमा हुने स्वचालित प्रक्रिया हो । प्रेमले सबैलाई मिलाउँछ, सबैलाई खुसीले बाँच्न सिकाउँछ । हामीले जहाँ निश्वार्थ प्रेम गरिरहेका हुन्छौं, त्यहाँ खुसीको मिलन हुन्छ । यसले सबैलाई खुसीले बाँच्न सिकाउँछ । प्रेम मान्छेमा हुने शक्ति हो । जस्को हृदयमा प्रेम हुन्छ, त्यसको आत्मामा शान्ति हुन्छ तर जसको हृदयमा क्रोध हुन्छ, त्यसको आत्मामा अशान्ति हुन्छ । त्यसैले प्रेमले शान्ति दिन्छ । प्रेमले खुसी दिन्छ । क्रोधले अशान्ति दिलाउँछ, युद्ध निम्त्याउँछ ।
खुसी, सुखी र शान्तिले बाँच्नको लागि हामी सबैमा प्रेम, माया र दयाको भाव हुनुपर्दछ । हामीले माया, प्रेम जोसँग पनि गर्न सक्छौं । खासमा प्रेम एउटा सच्चा हृदयले गरिने व्यवहार हो । त्यसको निम्ति एक आपसमा व्यवहार मिल्नुपर्दछ । वास्तवमा प्रेममै संसार अडिएको छ । जहाँ प्रेमका विरुवा रोपिएका छन्, त्यहाँ सहयोग, सद्भाव, स्नेहता, ममता, आदर सत्कारले फल लगाएको हुन्छ । तर जहाँ प्रेमको विरुवा रोपिएको छैन, त्यहाँ कलह, झैझगडा, रिस–राग, अशान्ति र घृणाले फल लगाएको हुन्छ । त्यसैले प्रेम, माया–ममता जहासुकै अपरिहार्य छ । प्रेमले सबैलाई मिलाउँछ सबैलाई खुसीले बाँच्न सिकाउँछ । साँच्चिकै भन्ने हो भने हाम्रो समाजमा प्रेमको विषयमा जति गीत र कविता कुनैपनि विषयमा लेखिएका छैनन् होला । अधिकांश कथा, उपन्यास र चलचित्रको मुख्य विषय पनि प्रेम सम्बन्धित नै हुन्छन् । कतिपय प्रेम संयोगान्तक हुन्छन् भने कतिपय बियोगान्तक हुन्छन् ।
हाम्रो समाजमा प्रेमसम्बन्धी अल्प बुझाइ, अपव्याख्य पनि रहिआएको पनि छ । युवायुवतीबीचको प्रेमलाई मात्र सच्चा प्रेमको संज्ञा दिनु सङ्कुचित सोच हो । प्रेम आत्माबाट निस्कने कुरा हो । प्रेम आँखाबाट पलाउँछ र हृदयमा जरा टेक्छ । प्रेम हरेक समय हरेक प्राणीमा हुने विशेषता हो । जुनसुकै प्राणीमा पनि प्रेमको गुण हामी देख्न सक्छौ । प्रेममा संसार अडिएको छ, यो जीवन्त चलिरहने प्रक्रिया हो । एकदिन १४ फ्रेबुअरीमा मात्र प्रेम गर्ने भन्ने होइन ।
यो दिवस मनाउनुको आफ्नै मान्यता छ जसलाइ सही तरिकाले मनाइनु जरुरी छ । ईशापूर्व ३५० अघि इटलीका तत्कालीन शासक क्लाउडियसले प्रेमका पूजारी सन्त भ्यालेनटाईनलाई मृत्युदण्ड दिएको दिनको सम्झनामा यो दिवस मनाउन थालिएको हो । क्लाउडियसले आफ्ना सैनिकहरुलाई प्रेम एवम् विवाह गर्न प्रतिबन्ध लगाएपछि पादरी भ्यलेन्टाइनले क्लाउडियसको यो कदम विरुद्ध सैनिकहरुको लुकेर विवाह गराइदिएका थिए । आफ्नो आदेश र चाहना विपरीत सैनिकहरुको विवाह गराइदिएको भन्दै भ्यालेनटाइनलाई फ्रेबुअरी १४ का दिन मृत्युदण्ड दिइएको थियो । प्रेम र मानवताका अनुयाइ भ्यालेनटाइनले मृत्युवरण गरेको सम्झनामा हरेक फ्रेबुअरी १४ लाई भ्यालेन्टाइन डे अर्थात् प्रेम दिवसको रुपमा मनाउने गरिन्छ ।
विश्वभर मनाइने यो दिवस बढ्दो सूचना र प्रविधिको विकाससँगै नेपालमा अत्यन्तै लोकप्रिय बनेको छ । प्रेम दिवसको अवसर पारेर बिभिन्न पर्यटकीय स्थलहरु, पार्क, रमणीय स्थानमा गएर युवायुवतीहरु एक आपसमा रमाउने, रातो गुलाब र अन्य उपहारहरु एकआपसमा साटासाट गर्ने प्रचलन छ । यो प्रचलन नेपालमा बढ्दै गएको छ । प्रणय दिवसमा युवायुवतीप्रतिको मोहले हाम्रो समाजका केही हदसम्म विकृति पनि निम्त्याएको छ । दिवस मनाउने सिलसिलामा हाम्रोमाझ लाखौ रुपैयाँको फूलहरु समेत बाह्य देशबाट नेपालमा भित्रिएको छ । यसले नेपालको अर्थतन्त्रमा समेत प्रभाव पारेको छ । हाम्रो देशको पैसा अन्य देशमा गएको छ ।
भ्यालेण्टाइन डे र हामीले गरेको एउटा नक्कल पछिल्लो केही वर्ष यता सामाजिक सञ्जाल सूचना प्रविधिको फड्कोले भ्यालेण्टाइन्स डे पनि निकै चर्चाको रुपमा मनाउने गर्न थालिएको छ । खासमा यो दिनलाई नयाँ जोडी बनाउने होस् या कुनै आफ्नो प्रेमीकाबीच पुर्नमिलन हुने दिन होस् । यो हाम्रो संस्कृतिसँग कुनै सम्बन्धित छैन । तर यसको सिको नक्कल हामीले धेरै नै गर्दै आएका छौं । अहिले विभिन्न सामाजिक सञ्जालमा यसको निकै महत्व बढेको देखिन्छ । यसले हाम्रो समाजमा एउटा विकृति खडा गर्न खोजिरहेको छ । हामीले गरिने नक्कलले हामी कुन गतितर्फ लागि रहेका छौं भन्ने प्रश्न जन्माउन थालिरहेको पनि छ ।
प्रेम दिवसले विशेषगरी युवायुवतीलाई नकारात्मक प्रभाव पारेको छ । प्रणय दिवस के हो यो किन मनाइन्छ भन्ने नबुझी आफ्नो रमाइलोको लागि विभिन्न रमणीय स्थलमा घुम्न जाने उपहार, गुलाबको फूल साटासाट गर्ने मन परेको मान्छेलाई प्रेम प्रस्ताव राख्ने गर्दछन् । आफ्नो पढाइ र भविश्यप्रति गम्भीर हुनुपर्ने समयमा धेरैको दिमागमा प्रेमको नकारात्मक फल फलेको छ । कसैले आफूलाई मन परेको मान्छेलाई प्रेम प्रस्ताव राख्न फ्रेबुअरी १४ कुरेका हुन्छन् । हप्तौ अघिदेखि प्रेम दिवसका नाममा रोजडे प्रपोज डे प्रोमिस डे आदि मनाइरहेका छन्, यो नराम्रो पक्ष नै हो । एक दिनको प्रेम दिवसले धेरै युवायुवतीलाई पछिसम्म मानसिक रोगको सिकार बनाएको हुन्छ ।
कुनै मान्छे कसैसँग नजिकिनु मात्रै प्रेम होइन । माया, प्रेम केवल निश्वार्थ हुनुपर्दछ । सानोतिनो स्वार्थको लागि गरिने केही क्षणको लागि गरिने प्रेम होइन यो एउटा विकृति र देखावटी हो । यसले मान्छेलाइ कुन मोडमा लान्छ भन्ने कुनै आँकलन हुँदैन । यसैले पनि हाम्रो समाजमा धेरै घटनाहरु घटिरहेका छन् । हामीले प्रेमलाई सच्चा हृदयबाट निश्वार्थ ढङ्गबाट गरियो भने त्यहाँ कुनै अशान्ति, विकृति हुँदैन त्यसले सही बाटोमा लैजान्छ ।
हामीले सच्चा माया, प्रेम आमाबाट सिक्नुपर्दछ । जसले कहिले आफ्नो मुखबाट माया गर्छु भन्ने शब्द ननिकाली आत्मबाट सदावहार प्रेमको भाव देखाइरहेकी हुन्छिन । सच्चा प्रेमको उदाहरण आमा हुन् । साँच्चै भन्ने हो भने मायाले नै मान्छेले एक आपसमा सत्कार, आदर, सम्मान गर्ने गर्दछन् । प्रेम गर्ने बहानामा एक आपसमा मनमुटाव आएमा त्यहाँ असमझदारी निम्त्याए विकृति पनि ल्याउन सक्छ । जुन मोडले धेरै युवापिढीमा मानसिक समस्याहरु निम्तिने र विभिन्न आत्महत्याका घटनाहरु हाम्रो समाजमा बढिरहेका छन् । जहाँ प्रेममा मनमुटाव आउँछ त्यहाँ क्रोध जन्मिन्छ र धेरै घटनाहरु एउटा प्रेमीप्रेमिकाबीचको असमझदारीबाट आउने गरेको पनि छन् । यो सिको गरे कुन मोडमा जान्छु भन्ने जस्ता बुझनु अहिलेका युवापिढीहरुमा जरुरी छ ।
हामीले साँच्चिकै प्रेम गर्ने हो भने दिवस नै कुर्नुपर्दैन । हामीले यसलाई एउटा पर्वको रुपमा ल्याएपनि यसको व्याख्या बुझाइलाई परिर्वतन गरे यसको महत्व अझ बढ्नेछ । हामीमा प्रेम हुनै पर्दछ । प्रेमले खुसी दिलाउँछ । प्रेममा संसार अडिएको छ । सबैलाई प्रेम गरौं, नक्कली होइन सक्कली दिवस खोजौं । आफ्नो घर परिवार साथीभाइ, इष्टमित्रसँग प्रेम बाँडेर हर्षोउल्लासका साथ प्रेम दिवस मनाऔं, देखासिकी होइन आफ्नै संस्कृतिमा रमाउन सिकौं, जीवन उल्लासमय र प्रेक्षणीय बनोस् प्रणय दिवसको शुभकामना ।