-कृष्णबहादुर तामाङ
सभ्य र असभ्यबीचको पहिचान विश्लेषण गर्दा सामाजिक र भौतिक संरचनामा रहेका भिन्नताहरूलाई ध्यानमा राख्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।विशेष गरेर नगर क्षेत्र र ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, यस्तो फरक दृश्य देख्न पाइन्छ जसमा सभ्यता र असभ्यताको संकेतकहरू स्पष्ट रूपमा देखिन्छन् । यो फर्मुला स्थानीय समुदाय, राजनीतिक दलका नेता, पत्रकार, बुद्धिजीवी र अन्य सरोकारवाला निकायका व्यक्तिहरूलाई बुझ्नका लागि व्याख्या गर्न महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।
सभ्य र असभ्य व्यक्तिको घर अगाडि के कस्तो वातावरण छ?
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्ति र उनका परिवारको घरको अगाडि राम्रो साजसज्जा र स्वच्छता कायम राखिएको हुन्छ । उनीहरूको घर अगाडि फोहोर थुप्रिएको हुँदैन र सडक, फुटपाथमा जथाभाबी सवारी साधन पार्किङ गरिएको हुँदैन ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्ति र उनका परिवारको घर अगाडि, विशेष गरी सडक र फुटपाथमा सवारी साधन जथाभावी पार्क गरिएको हुन्छ । यसले पैदलयात्रीहरूको हिँडडुलमा अवरोध पुर्‍याउँछ र सफाइको कमी देखाउँछ ।
सडक र फुटपाथको अवस्था :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्तिका घर वरिपरि सडक र फुटपाथमा कुनै पनि प्रकारको अराजकता र फोहोर हुँदैन । त्यहाँ पैदलयात्रीहरूको सहज हिँडडुलको लागि स्थान उपलब्ध हुन्छ र सडक सफा राखिएको हुन्छ ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्तिका घर आसपासको सडक र फुटपाथमा सवारी साधन जथाभावी राखिएको हुन्छ र फोहोरको डङ्गुर थुप्रिएको हुन्छ । यसले वातावरणलाई अस्वच्छ र अराजक बनाउँछ ।
सवारी साधनको पार्किङ व्यवस्था :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्ति सवारी साधनको पार्किङमा अनुशासन राख्दछन् । उनीहरूले सडक र फुटपाथमा सवारी साधन पार्क गर्न रोक्नका लागि निश्चित स्थान प्रयोग गर्छन् र सार्वजनिक स्थानमा अवरोध पुर्‍याउँदैनन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्ति आफ्ना सवारी साधन जथाभावी सडक र फुटपाथमा पार्क गरेर सार्वजनिक स्थानमा अवरोध पुर्‍याउँछन् । यसले नगरको सौन्दर्य र सुचारु ट्राफिक व्यवस्थामा समस्या उत्पन्न गर्न सक्छ ।
स्वच्छता र वातावरणको अवस्था :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य परिवार र समुदायमा स्वच्छता र व्यवस्थापनको उच्च स्तर देखिन्छ । उनीहरूले घरको वरिपरि, सार्वजनिक स्थान र सडकमाथि सफा र हाइजिनिक वातावरण कायम राख्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य परिवार र समुदायमा स्वच्छताको कमी र फोहोर थुप्रिएको देखिन्छ । घरको अगाडि र आसपासको स्थानहरूमा सफा गर्ने वा कचरा फाल्ने कुनै व्यवस्था हुँदैन ।
सार्वजनिक स्थानको प्रयोग र संयम :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्तिहरू सार्वजनिक स्थानहरूको उचित प्रयोग गर्नमा सहमत र सचेत हुन्छन् । उनीहरू सडक, पार्क, गार्डेन वा अन्य सार्वजनिक स्थानहरूको उपयोग गर्दा स्वच्छता र अनुशासनको ख्याल राख्छन् । कुनै पनि सार्वजनिक संसाधनमा अन्य व्यक्तिहरूसँग असमझदारी वा अनावश्यक अवरोध पुर्‍याउने काम गर्दैनन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्ति सार्वजनिक स्थानको गलत प्रयोग गर्छन्, जसमा सवारी साधन अनधिकृत स्थानमा पार्क गर्न, सार्वजनिक गार्डेनमा धुम्रपान गर्ने, र अन्य व्यक्तिहरूको अधिकारमा हस्तक्षेप गर्न समावेश हुन्छ ।
व्यक्तिगत र सार्वजनिक स्वास्थ्यको ध्यान :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्तिहरू आफ्नो व्यक्तिगत र सार्वजनिक स्वास्थ्यको ख्याल राख्छन् । उनीहरूले स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिने गर्छन्, स्वास्थ्यसंगत जीवनशैली अपनाउँछन्, र व्यक्तिगत स्वच्छता कायम राख्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्ति व्यक्तिगत र सार्वजनिक स्वास्थ्यमा कम ध्यान दिन्छन् । उनीहरूले फोहोर फैलाउने, सार्वजनिक स्थानमा कचरा थुपार्ने, र स्वास्थ्यको दृष्टिकोणबाट हानिकारक कार्यहरू गर्न सक्छन् ।
समुदायमा सामाजिक जिम्मेवारी :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्तिहरू समाजका सक्रिय सदस्य बन्ने गर्छन् । उनीहरूले आफ्नो सामूहिक जिम्मेवारीलाई मानेका हुन्छन् र अन्य व्यक्तिहरूसँग मिलेर काम गर्न चाहन्छन् । उनीहरू स्वेच्छिक काम, सामुदायिक सेवा, र सामाजिक विकासको कार्यमा संलग्न हुन्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्तिहरू सामाजिक जिम्मेवारीबाट टाढा रहन्छन् । उनीहरूले आफूलाई मात्र महत्त्वपूर्ण ठान्छन् र समुदायका लागि कुनै सकारात्मक योगदान दिनेमा चासो राख्दैनन् ।
शहरी र ग्रामीण समाजमा भेदभाव :
सभ्य व्यक्ति : शहरी र ग्रामीण क्षेत्रका सभ्य व्यक्तिहरूले समान रूपले सामाजिक र सांस्कृतिक मूल्यहरूलाई सम्मान गर्छन् । उनीहरूले आफ्नो समुदायको प्रगति र विकासका लागि ठोस कदम उठाउँछन् र एक अर्कासँग सहकार्य गर्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्तिहरूले प्रायः भेदभाव र विभाजनको प्रवृत्तिलाई बढावा दिन सक्छन् । उनीहरूले शहरी र ग्रामीण समाज बीचको भेदलाई बढाउँदै समस्याहरू सिर्जना गर्न सक्छन् ।
परोपकार र दानशीलता :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्तिहरू परोपकारी कार्यमा संलग्न हुन्छन् । उनीहरूले आर्थिक, मानसिक र शारीरिक सहयोगका लागि दान दिने काममा सक्रियता देखाउँछन् र समाजमा मद्दत गर्नको लागि विभिन्न दान, चन्दा, र सहायता कार्यमा भाग लिन्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्तिहरू परोपकारको काममा कम सक्रिय हुन्छन् र आफूलाई मात्र सोचेर अघि बढ्छन् । उनीहरूको मनोवृत्ति प्रायः स्वार्थी हुन्छ र समाजको भलाईको बारेमा कम चासो हुन्छ ।
कानून र नियमको पालन :
सभ्य व्यक्ति : सभ्य व्यक्ति कानूनी र सामाजिक नियमहरूको पालन गर्छन् । उनीहरूले राज्यको नियम, नीतिहरू र स्थानीय प्रावधानहरूको सम्मान गर्छन् र यसको पालन गर्ने तर्फ सकारात्मक दृष्टिकोण राख्छन् ।
असभ्य व्यक्ति : असभ्य व्यक्तिहरू प्रायः नियम र कानूनको उल्लंघन गर्छन् । उनीहरूले सडकमा ट्राफिक नियमहरूको उल्लंघन, सार्वजनिक स्थानमा असुरक्षित व्यवहार, र प्रशासनिक आदेशहरूको अनादर गर्छन् ।
निष्कर्ष:
सभ्यता र असभ्यता केवल व्यक्तिको व्यक्तित्व वा पारिवारिक स्वच्छता मात्र होइन, यसको सँगै समाज र सामुदायिक जीवनका अन्य पाटोहरूमा पनि प्रकट हुन्छ । सभ्य व्यक्ति र परिवार सामाजिक उत्तरदायित्व, सार्वजनिक स्थानको सम्मान र अन्यलाई अप्ठ्यारो नपर्ने खालको व्यवहार राख्छन् । यसले समग्र समाजको विकास र प्रगतिको मार्ग खोल्छ भने असभ्य व्यवहारले अनावश्यक समस्याहरू सिर्जना गर्दछ ।
यसमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा भनेको स्थानीय नेतृत्व र अन्य सरोकारवाला निकायहरूले यस प्रकारका असभ्य व्यवहारको पहिचान र समाधानका लागि सहकार्य गर्नुपर्छ ।